BMW E31 – Seria 8, która wyprzedziła swoją epokę

Są auta, których historia kończy się wraz z ostatnim dniem produkcji, lecz istnieją również konstrukcje, których prawdziwa legenda zaczyna się dopiero wtedy, gdy fabryczne linie produkcyjne milkną. BMW E31, czyli pierwsza generacja BMW serii 8, należy właśnie do tej drugiej kategorii, ponieważ połączenie luksusowego charakteru, potężnych silników, zaawansowanej techniki i wyjątkowo charakterystycznego nadwozia sprawiło, że po latach model ten zaczął być postrzegany nie tylko jako interesujące coupe z przełomu lat 80. i 90., lecz jako jeden z najbardziej wyrazistych samochodów w historii bawarskiej marki.

BMW serii 8 było grand tourerem klasy wyższej, produkowanym przez BMW w latach 1989–1999, a jego kod fabryczny E31 na stałe zapisał się w historii firmy. Przez dziesięć lat powstały łącznie 31 062 egzemplarze, co w przypadku samochodu pozycjonowanego tak wysoko i oferowanego z potężnymi jednostkami V8 oraz V12 oznaczało stosunkowo niewielką skalę produkcji. Co ciekawe, nazwa serii 8 nie zniknęła na zawsze wraz z zakończeniem produkcji E31, ponieważ w 2018 roku BMW powróciło do tego oznaczenia, przedstawiając współczesną generację luksusowego coupe.

Odważny pomysł BMW na luksusowe coupe

Historia E31 rozpoczęła się jeszcze w 1986 roku, kiedy BMW rozpoczęło prace nad samochodem mającym reprezentować zupełnie nowy poziom możliwości technicznych i stylistycznych marki. Projekt powierzono Klausowi Kapitzie, a skala przedsięwzięcia szybko pokazała, że nie będzie to zwykła ewolucja istniejącego modelu. Konstrukcja pochłonęła ponad 1,5 miliarda marek niemieckich, co doskonale pokazuje, jak ambitnym projektem było stworzenie pierwszej generacji serii 8.

Założenia były bardzo konkretne. Nowe coupe miało być samochodem luksusowym, szybkim i komfortowym, ale jednocześnie zachowywać charakter typowy dla BMW, czyli oferować kierowcy bezpośredni kontakt z układem napędowym oraz tylną osią. Zdecydowano więc o zastosowaniu silnika umieszczonego z przodu i napędu tylnych kół, a pod maską miały pracować przede wszystkim jednostki V8 oraz V12.

Rezultat był charakterystyczny już na pierwszy rzut oka. Niskie, klinowate nadwozie BMW E31 otrzymało długą maskę, mocno pochyloną przednią szybę, stosunkowo niewielkie nerki oraz szeroki, rozbudowany przedni zderzak. Największe wrażenie robiły jednak unoszone reflektory, które przez wiele lat stanowiły jeden z najbardziej rozpoznawalnych elementów stylistyki samochodów sportowych.

Projektanci nie zdecydowali się przy tym na przesadne ozdobniki. Sylwetka E31 była długa, niska i gładka, a boczna linia nadwozia sprawiała wrażenie niemal napiętej od przedniego do tylnego słupka. Dzięki temu samochód nawet dzisiaj może sprawiać wrażenie konstrukcji stworzonej bardziej z myślą o prędkości niż o chwilowej modzie stylistycznej.

BMW serii 8 – następca, który nie miał być zwykłym następcą

Premiera produkcyjnego BMW E31 w 1989 roku była ważnym wydarzeniem dla marki, ponieważ seria 8 została pomyślana jako samochód bardziej ekskluzywny i technicznie zaawansowany od typowych modeli coupe oferowanych wcześniej przez BMW. Nie chodziło wyłącznie o stworzenie większego samochodu z mocniejszym silnikiem, lecz o przygotowanie konstrukcji, która mogłaby pełnić funkcję technologicznej wizytówki bawarskiego producenta.

Pierwsza generacja serii 8 miała również zupełnie inną filozofię niż klasyczne coupe nastawione przede wszystkim na sportowe emocje. BMW E31 było grand tourerem, a więc samochodem zaprojektowanym do szybkiego pokonywania dużych odległości, łączącym osiągi z komfortem i bogatym wyposażeniem. Kierowca otrzymywał zatem potężny silnik, tylny napęd i charakterystyczne prowadzenie, ale jednocześnie mógł korzystać z automatycznej klimatyzacji, elektrycznie sterowanych szyb i lusterek, elektrycznej regulacji foteli czy pamięci ustawień kierownicy.

Takie zestawienie było niezwykle charakterystyczne dla ówczesnego BMW, ponieważ luksus w E31 nie miał oznaczać rezygnacji z osiągów. Przeciwnie – komfort miał pozwalać kierowcy korzystać z możliwości samochodu również podczas długich tras, a nie tylko podczas krótkiej jazdy po krętych drogach.

V12 pod maską – wizytówka pierwszej Serii 8

Największym symbolem E31 pozostaje bez wątpienia dwunastocylindrowa jednostka napędowa, która od początku budowała prestiż modelu. BMW 850i otrzymało silnik M70B50 o pojemności 4988 cm³, rozwijający 300 KM oraz 450 Nm momentu obrotowego. W czasach, kiedy wiele samochodów sportowych korzystało z mniejszych jednostek sześciocylindrowych, obecność pięciolitrowego V12 pod maską luksusowego coupe była wyraźnym komunikatem dotyczącym miejsca, jakie BMW chciało zająć na rynku.

850i mogło osiągnąć 100 km/h w około 6,8 sekundy w wersji z manualną skrzynią biegów, natomiast odmiana automatyczna potrzebowała około 7,4 sekundy. Prędkość maksymalna została ograniczona do 250 km/h. Warto jednak pamiętać, że charakter tego samochodu nie sprowadzał się do samego sprintu spod świateł. V12 w E31 miał zapewniać przede wszystkim ogromną rezerwę momentu obrotowego i płynność rozwijania osiągów, dzięki której samochód potrafił przyspieszać bez nerwowości typowej dla niektórych mniejszych silników o podobnej mocy.

W kolejnych latach oznaczenie 850i zastąpiło 850Ci, a gama otrzymała również mocniejszy wariant V12. Jednostka M73B54 o pojemności 5379 cm³ rozwijała 326 KM i 490 Nm, pozwalając osiągnąć 100 km/h w około 6,3 sekundy. Takie parametry pokazują, że BMW konsekwentnie rozwijało E31, zamiast pozostawić konstrukcję w niezmienionej formie przez cały okres produkcji.

V8 – druga twarz BMW E31

Choć V12 pozostaje najbardziej rozpoznawalnym symbolem serii 8, historia modelu nie kończy się na dwunastu cylindrach. BMW zdecydowało się również na zastosowanie silników V8, dzięki czemu gama mogła objąć kierowców szukających nieco innego połączenia osiągów, masy i charakteru.

Pierwszy z nich, 840i, korzystał z jednostki M60B40 o pojemności 3982 cm³, generującej 286 KM i 400 Nm. Przyspieszenie do 100 km/h zajmowało około 6,9 sekundy, a prędkość maksymalna została ograniczona do 250 km/h. Później pojawiło się 840Ci z silnikiem M62B44 o pojemności 4398 cm³, również osiągającym 286 KM, ale oferującym 420 Nm momentu obrotowego.

Wprowadzenie V8 miało istotne znaczenie dla rozwoju modelu, ponieważ pokazało, że BMW serii 8 nie musi być kojarzone wyłącznie z jednostką V12, aby zachować prestiż i odpowiednie osiągi. Dla współczesnego kolekcjonera różnice między poszczególnymi odmianami są natomiast jednym z elementów, które sprawiają, że E31 pozostaje tak interesującym samochodem do poznawania i porównywania.

850 CSi – wersja, na którą czekali entuzjaści

Prawdziwy przełom nastąpił w 1992 roku, kiedy pojawiło się BMW 850 CSi, przygotowane przy udziale specjalistów z dywizji M Motorsport. Samochód otrzymał silnik S70 B56 o pojemności 5576 cm³, rozwijający 380 KM i 550 Nm. Już same dane techniczne sugerowały, że nie była to kolejna kosmetycznie zmodyfikowana wersja luksusowego coupe.

850 CSi otrzymało wzmocnione hamulce, zmodyfikowane i obniżone zawieszenie, a także szereg zmian poprawiających zachowanie auta podczas szybkiej jazdy. To właśnie CSi pokazało pełny sportowy potencjał konstrukcji E31, choć nadal zachowywało komfort i luksus charakterystyczny dla całej serii.

Szczególne znaczenie miała technologia AHK, czyli Aktive Hinterachs-Kinematik, pozwalająca na aktywne oddziaływanie na tylne koła. System analizował między innymi kąt skrętu kierownicy, prędkość samochodu oraz przeciążenia, a następnie przekazywał odpowiednie informacje do elementów wykonawczych tylnej osi. Koła mogły być skręcane o około 2,5 stopnia, co wpływało na zachowanie auta podczas pokonywania zakrętów.

850 CSi wyróżniało się także detalami stylistycznymi, między innymi zmienionymi spojlerami oraz charakterystycznymi podwójnymi końcówkami układu wydechowego. Samochód był oferowany wyłącznie z sześciobiegową manualną skrzynią biegów, co dodatkowo podkreślało jego bardziej sportowy charakter.

Powstało jedynie 1510 egzemplarzy 850 CSi, dzięki czemu ta wersja już w momencie produkcji należała do szczególnie interesujących odmian E31.

Alpina B12 – kiedy E31 otrzymało jeszcze więcej charakteru

Historia BMW E31 byłaby niepełna bez wspomnienia o firmie Alpina, która w 1992 roku stworzyła B12 5.0 Coupe na bazie 850i. W tym przypadku luksusowe coupe otrzymało pięciolitrową jednostkę V12 rozwijającą 350 KM, a moc była przekazywana za pośrednictwem czterostopniowej automatycznej skrzyni biegów.

Alpina B12 5.0 potrafiła osiągnąć około 280 km/h, co w przypadku dużego, luksusowego coupe było wynikiem robiącym ogromne wrażenie. Konstruktorzy nie ograniczyli się jednak do podniesienia mocy, ponieważ charakter samochodu wynikał z całościowego podejścia do modyfikacji.

Jeszcze dalej posunięto się przy Alpinie B12 5.7 Coupe, zaprezentowanej w 1993 roku. Jednostka o pojemności 5646 cm³ rozwijała 416 KM i 570 Nm, a samochód mógł osiągnąć nawet 300 km/h. W zależności od konfiguracji stosowano sześciobiegową przekładnię manualną lub rozwiązanie określane jako Alpina-Shift-Tronic.

B12 5.7 można więc traktować jako jeden z najbardziej niezwykłych rozdziałów historii E31, ponieważ połączyła bazową filozofię BMW z charakterystycznym podejściem Alpiny do osiągów, komfortu i indywidualizacji samochodu.

830i – zapomniana droga rozwoju

Nie wszystkie pomysły BMW trafiły jednak do seryjnej produkcji. Dobrym przykładem pozostaje 830i, który miał pełnić funkcję potencjalnej podstawowej wersji serii 8. Prototyp otrzymał trzylitrowy silnik V8 M60B30 o mocy 218 KM, znany również z innych modeli marki, między innymi BMW 530i oraz 730i.

Łącznie powstało osiemnaście egzemplarzy prototypowych, z czego trzynaście wyposażono w automatyczną skrzynię biegów. Ostatecznie BMW zrezygnowało jednak z tego wariantu na rzecz 840Ci z większym silnikiem V8.

Los większości prototypów 830i był bardzo nietypowy, ponieważ aż siedemnaście z osiemnastu zbudowanych samochodów zostało rozebranych. Jeden kompletny egzemplarz zachował się natomiast w podziemnym muzeum BMW, stając się materialnym śladem jednej z dróg rozwoju, których bawarska marka ostatecznie nie zdecydowała się kontynuować.

M8 – tajemnica ukryta pod znanym oznaczeniem

Jeszcze większe emocje budzi prototyp BMW M8, który powstał w 1990 roku jako projekt ekstremalnej wersji serii 8. Samochód nie trafił do regularnej sprzedaży, lecz sama koncepcja pokazuje, jak daleko BMW było gotowe posunąć się podczas prac nad E31.

M8 miał konkurować z najbardziej wyjątkowymi samochodami sportowymi swojej epoki, między innymi Ferrari F40 oraz Porsche 959. Do jego konstrukcji wykorzystano specjalnie przygotowaną wersję silnika S70/1, którego pojemność zwiększono do nieco ponad sześciu litrów. Jednostka otrzymała między innymi podwójne wałki rozrządu dla każdego rzędu cylindrów, indywidualne przepustnice, cztery zawory na cylinder, kolektory dolotowe wykonane z włókna węglowego oraz bezstopniową regulację rozrządu.

M8 miał być demonstracją możliwości technologicznych BMW, a nie kolejnym samochodem przeznaczonym do masowej produkcji. Zbudowano tylko jeden prototyp, którego historia mogła zakończyć się wraz z zakończeniem prac nad projektem.

Stało się jednak inaczej. W 2010 roku prototyp M8 został publicznie pokazany w Muzeum BMW w Monachium, ujawniając jeden z najbardziej fascynujących, wcześniej ukrytych rozdziałów historii pierwszej serii 8.

Technologia, która robiła wrażenie na początku lat 90.

BMW E31 wyróżniało się nie tylko silnikami. Samochód otrzymał wyposażenie, które w momencie premiery należało do bardzo zaawansowanych rozwiązań. Standard obejmował między innymi ABS, automatyczną klimatyzację, elektrycznie sterowane szyby i lusterka, elektryczną regulację foteli, elektryczne ustawianie kierownicy z pamięcią oraz fotochromatyczne lusterko wsteczne.

Do tego dochodziła skórzana tapicerka, wspomaganie Servotronic oraz rozwiązania zwiększające komfort podczas jazdy. E31 było samochodem, w którym elektronika miała wspierać kierowcę bez odbierania mu charakterystycznego dla BMW poczucia prowadzenia dużego samochodu z tylnym napędem.

Opcjonalnie można było zamówić między innymi manualną skrzynię biegów, układ ASC+T, spryskiwacze reflektorów czy podgrzewane fotele. Wysoki poziom wyposażenia był więc integralną częścią koncepcji modelu, a nie dodatkiem mającym jedynie zwiększać listę wyposażenia katalogowego.

Szczególne miejsce zajmował system aktywnej tylnej osi. W czasach, gdy podobne rozwiązania nie były powszechne w samochodach drogowych, możliwość aktywnego wpływania na zachowanie tylnej osi stanowiła jeden z dowodów na technologiczną ambicję BMW.

E31 i sztuka podróżowania na dużą odległość

Grand tourer nie powinien być oceniany wyłącznie przez pryzmat przyspieszenia czy prędkości maksymalnej, ponieważ jego podstawową rolą jest zapewnienie kierowcy możliwości szybkiego pokonywania długich dystansów bez konieczności rezygnowania z komfortu. BMW serii 8 doskonale wpisywało się w tę filozofię, łącząc mocne jednostki napędowe z rozbudowanym wyposażeniem i przestronnym, jak na sportowe coupe, wnętrzem.

Właśnie dlatego E31 różniło się charakterem od typowych samochodów sportowych. Długa maska, duży rozstaw osi, niska sylwetka oraz mocne silniki tworzyły konstrukcję, która dobrze pasowała zarówno do szybkiej jazdy autostradowej, jak i do spokojnego przemierzania kolejnych kilometrów.

To również tłumaczy, dlaczego BMW zdecydowało się na oferowanie samochodu zarówno z manualnymi, jak i automatycznymi skrzyniami biegów. Właściciel E31 mógł potraktować swój samochód jako luksusowe coupe do dalekich podróży albo jako dynamiczne auto dla kierowcy, który oczekiwał większego zaangażowania.

Felgi, które stały się częścią charakteru E31

Stylistyka BMW E31 nie ograniczała się do kształtu nadwozia. Ważnym elementem były również fabryczne wzory felg, które pozwalały zmienić wizualny charakter samochodu bez ingerowania w jego podstawową sylwetkę.

Wśród rozpoznawalnych wzorów pojawiały się między innymi Styling 8, Styling 9, Styling 21, Styling 37 oraz Styling 5 Split Rim. Każdy z nich miał własną formę, proporcje i specyfikację, a w przypadku samochodu o tak charakterystycznej bryle felgi mogły wyraźnie wpływać na odbiór całej konstrukcji.

Dzisiaj właśnie takie szczegóły często przyciągają uwagę osób zainteresowanych klasycznymi BMW, ponieważ pozwalają odróżnić poszczególne egzemplarze i wersje, a jednocześnie pokazują, jak wiele znaczenia producent przywiązywał do spójności stylistycznej.

Dziesięć lat produkcji i stopniowe zmiany

BMW E31 pozostawało w produkcji przez niemal dekadę, od 1989 do 1999 roku, a w tym okresie gama samochodu przechodziła kolejne modyfikacje. Na rynku europejskim pierwsze 850i pojawiły się w lipcu 1989 roku, natomiast kolejne lata przynosiły między innymi zmiany konstrukcyjne, nowe jednostki napędowe i następne odmiany modelowe.

W 1992 roku pojawiło się 850 CSi, a pod koniec tego samego roku do oferty dołączyło 840i. W 1993 roku rozpoczęła się natomiast historia 850Ci z kolejnymi zmianami dotyczącymi jednostek V12. Później gama została uzupełniona o 840Ci.

Produkcja zakończyła się w maju 1999 roku. Przez dekadę BMW stworzyło 31 062 egzemplarze E31, co oznacza, że samochód nigdy nie stał się produktem masowym. Jego wyjątkowość wynikała właśnie z połączenia ograniczonej liczby egzemplarzy, wysokiej ceny, zaawansowanej techniki oraz bardzo charakterystycznej stylistyki.

E31 na tle swoich czasów

Kiedy BMW tworzyło pierwszą serię 8, rynek luksusowych samochodów sportowych wyglądał zupełnie inaczej niż obecnie. Nie było współczesnych systemów multimedialnych, rozbudowanych ekranów, cyfrowych kokpitów ani elektronicznych asystentów kierowcy znanych z dzisiejszych samochodów. Mimo tego E31 próbowało realizować podobną ideę, która jest obecna w wielu nowoczesnych samochodach klasy wyższej – połączyć osiągi, luksus, technologię i możliwość komfortowego przemieszczania się na dużych dystansach.

Różnica polegała na tym, że BMW realizowało ten cel za pomocą środków dostępnych na przełomie lat 80. i 90. Duży silnik V12, tylny napęd, aktywna tylna oś, rozbudowana elektronika i luksusowe wyposażenie były wówczas wyraźnym pokazem technicznych możliwości producenta.

Właśnie dlatego E31 jest ciekawym przykładem samochodu, który można analizować zarówno jako produkt motoryzacyjny, jak i jako zapis epoki, w której producenci rywalizowali nie tylko mocą, lecz także konstrukcją silnika, sposobem prowadzenia oraz rozwiązaniami poprawiającymi komfort.

BMW E31 jako youngtimer i samochód kolekcjonerski

Upływ czasu zmienił sposób postrzegania pierwszej serii 8. Samochód, który kiedyś był symbolem luksusu i technicznego zaawansowania, z biegiem lat zaczął trafiać w krąg zainteresowania miłośników youngtimerów oraz klasycznych BMW.

Duże znaczenie ma tutaj ograniczona liczba wyprodukowanych egzemplarzy, ale równie istotna jest różnorodność wersji. Inaczej odbierane jest 840i, inaczej 850i, jeszcze inaczej 850CSi, a zupełnie osobną historię stanowią samochody Alpiny. Dodatkową ciekawostką są prototypy 830i i M8, które pokazują, że historia modelu była znacznie bardziej rozbudowana, niż sugerowałaby sama lista wersji dostępnych w salonach.

W przypadku zachowanych egzemplarzy ogromne znaczenie mają również oryginalność, stan techniczny, kompletność wyposażenia oraz zgodność z fabryczną specyfikacją. Samochód o tak rozbudowanej elektronice i zaawansowanej konstrukcji wymaga bowiem odpowiedniej wiedzy oraz dostępu do specjalistycznego serwisu, szczególnie gdy celem jest zachowanie go w stanie możliwie zbliżonym do fabrycznego.

BMW serii 8 powraca po latach

Zakończenie produkcji E31 w 1999 roku nie oznaczało jednak definitywnego pożegnania nazwy serii 8. BMW zdecydowało się powrócić do tego oznaczenia w 2018 roku, prezentując nowoczesny model klasy wyższej.

Choć współczesna seria 8 różni się od E31 pod niemal każdym względem technicznym, sama decyzja o przywróceniu nazwy ma znaczenie symboliczne. Pierwsza generacja stworzyła bowiem skojarzenie serii 8 z luksusowym coupe o wysokich osiągach, dlatego współczesny model mógł nawiązać do tradycji, mimo że korzysta już z zupełnie innych technologii i rozwiązań konstrukcyjnych.

E31 pozostaje jednak samochodem o własnej tożsamości. Nie potrzebuje współczesnego następcy, aby uzasadnić swoje miejsce w historii, ponieważ jego znaczenie wynika z tego, czym było w momencie powstania.

BMW E31 – legenda Serii 8, która nie potrzebuje współczesnych dodatków

BMW E31 było projektem odważnym, kosztownym i technicznie ambitnym, a jednocześnie samochodem, który zachował charakterystyczną dla marki proporcję pomiędzy luksusem a sportowymi możliwościami. Od pierwszego 850i z silnikiem V12, przez odmiany V8, aż po 850 CSi rozwijane przy udziale M Motorsport, Alpiny B12 5.0 i B12 5.7 oraz niezwykłe prototypy 830i i M8, historia tego modelu składa się z wielu rozdziałów, z których każdy pokazuje inną stronę możliwości bawarskiego producenta.

Najbardziej fascynujące pozostaje jednak to, że E31 nie próbowało wyglądać jak typowy samochód sportowy, lecz stworzyło własną definicję szybkiego coupe klasy wyższej. Niska, klinowata sylwetka, unoszone reflektory, dyskretne nerki, potężne V12, tylny napęd i zaawansowana elektronika stworzyły samochód, który już w chwili premiery wyróżniał się na tle konkurencji.

Dzisiaj jego znaczenie można dostrzec jeszcze wyraźniej. Po latach BMW E31 nie jest już po prostu dawnym luksusowym coupe, lecz ważnym rozdziałem historii BMW, przykładem technologicznej ambicji przełomu lat 80. i 90. oraz jednym z najbardziej charakterystycznych samochodów marki z tamtego okresu. Ograniczona produkcja, różnorodność odmian i obecność wyjątkowych wersji sprawiają, że pierwsza seria 8 nadal potrafi wzbudzać zainteresowanie zarówno miłośników klasycznej motoryzacji, jak i osób, które dopiero odkrywają historię najbardziej niezwykłych modeli BMW.